OSMANLI TÜRKÇESİ DİLBİLİMSEL ANALİZ ARACI
3.0Beta
ENTR
Proje hakkında

LexiQamus Nedir?

Araştırmacıların Osmanlı Türkçesi kelimeleri çözmesine ve incelemesine yardımcı olmak amacıyla geliştirilen Osmanlıca dijital sözlük ekosistemi.

Bu kelime ne ola ki?

El yazması Osmanlıca metinlerle çalışan araştırmacılar, sık sık okunması güç harflerle karşılaşırlar. Yazı çok karışık olabilir; belgenin ilgili kısmı yırtılmış, yanmış, katlanmış veya mürekkeple lekelenmiş olabilir. Pek çok farklı etken bir kelimenin okunmasını güçleştirebilir.

LexiQamus bu soruna çözüm bulmak amacıyla geliştirildi.

Geleneksel lugatlar, kelimenin yalnızca sonundaki harflerin okunamadığı durumlarda yardımcı olabilir; çünkü kelimenin başlangıcı hala sağlamdır. Ancak kelimenin başındaki veya ortasındaki harfler eksik ya da belirsiz olduğunda büyük ölçüde işlevsiz kalırlar.

LexiQamus işte tam bu noktada devreye girer. Okunabilen harfleri ve okunamayan karakterler için girilen sembolleri esas alan özel arama algoritması, belirtilen ölçütlere uyan muhtemel kelimelerin bir listesini sunar. Kapsamlı sözlükler içinde aranarak bulunması günler sürebilecek bir kelime böylece neredeyse anında tespit edilebilir.

Arama sonuçları, arama ölçütleriyle aralarındaki ilişkiye göre farklı kategoriler altında düzenlenir. Birebir eşleşmeler ilk sırada gösterilir; diğer bölümlerde ise çekimli biçimler, türemiş biçimler, kelime öbekleri ve birleşik kelimeler, kısmi eşleşmeler ve ses bakımından benzer sonuçlar sunulur. Bu yapı, aranan kelime veya ifade doğrudan tespit edilemediğinde araştırmacıların alternatif ihtimalleri incelemesini sağlar.

Her sonuçla birlikte sunulan ek bilgiler sayesinde kelimenin tanımlarına, bağlantılı maddelere ve geçtiği diğer sözlük maddelerine erişilebilir. Böylece araştırmacılar yalnızca kelimenin kendisini değil, daha geniş sözlükbilimsel bağlamını da inceleyebilirler.

Projenin temelleri, James W. Redhouse’un A Turkish and English Lexicon adlı eserinde yer alan 160.485 kelime ve kelime öbeğinin tamamının tek tek yazılarak aranabilir bir veritabanına aktarılmasıyla atıldı.

Kısacası, LexiQamus’ta bir kelime aradığınızda sorgunuz kapsamlı ve sürekli büyüyen bir sözlükbilimsel veritabanıyla karşılaştırılır.

Veritabanımızdaki Sözlükler

Aşağıdaki sözlükler dijitalleştirilerek LexiQamus veritabanına dahil edilmiştir. Dijitalleştirmenin kapsamı, her eserin yapısına ve niteliğine göre değişmektedir.

Seçilen Sözlük Unsurları

Kamus-ı Türki, Lugat-ı Naci, Lehçe-i Osmani ve Lugat-ı Ebuzziya Tevfik’te madde başları, alt maddeler, madde başlarıyla yakından ilişkili kavram ve kelimeler ile “bakınız” yönlendirmelerinde yer alan kelimeler seçilmiş, yazılmış ve analiz edilmiştir.

Bütün Osmanlıca Kelime ve İbareler

Kamus-ı Fransevi – Türkçeden Fransızcaya Lugat, Türkçeden Almancaya Lugat Kitabı ve A Turkish and English Lexicon, Osmanlı Türkçesinden sırasıyla Fransızca, Almanca ve İngilizceye hazırlanmış sözlüklerdir. Bu eserlerde hem madde başları hem de maddelerin içinde yer alan bütün Osmanlıca kelime ve ibareler seçilmiş, yazılmış ve analiz edilmiştir. Kamus-ı Fransevi’de Osmanlıca kelime girişi hâlen sürmektedir.

Madde Başları

Kamusu’l-A’lam ve Ahteri-i Kebir’de yalnızca madde başları seçilmiş, yazılmış ve analiz edilmiştir.

  1. Kamus-ı Türki

    Şemseddin Sami Efendi · 1901 · 2 cilt

  2. Lugat-ı Naci

    Muallim Naci Efendi · 1894 · 1 cilt

  3. Lehçe-i Osmani

    Ahmet Vefik Paşa · 1888 · 2 cilt

  4. Lugat-ı Ebuzziya Tevfik

    Ebuzziya Tevfik Bey · 1888 · 2 cilt

  5. Kamus-ı Fransevi – Türkçeden Fransızcaya Lugat

    Şemseddin Sami · Mihran Matbaası · İstanbul · 1883 · 1 cilt

  6. A Turkish and English Lexicon

    James W. Redhouse · A. H. Boyacıyan tarafından Amerikan misyonu için basılmıştır · İstanbul · 1890 / H 1302 · 1 cilt

  7. Kamusu’l-A’lam

    Şemseddin Sami Efendi · Mihran Matbaası · İstanbul · 1888–1889 / H 1306 · 6 cilt

  8. Ahteri-i Kebir

    Muslihiddin Mustafa bin Şemseddin Karahisari – Ahteri · Matbaa-i Amire · İstanbul · 1545 · 2 cilt

  9. Türkçeden Almancaya Lugat Kitabı

    Galancızade Hakkı Tevfik · Matbaa-i Amire · İstanbul · 1907 · 1 cilt

Latin harfli okunuşlar. Sonuç listesinde her Osmanlıca kelimenin yanında Latin harfli bir okunuş yer alır. Bunlardan yalnızca Lugat-ı Naci’ye ait olanlar ekibimiz tarafından tek tek hazırlanmıştır; diğer sözlüklerin okunuşları otomatik olarak üretilmiştir ve hata payı taşır. Hatalı bulduğunuz bir okunuşu sonuç listesinden bize bildirebilirsiniz.

Veritabanımız büyümeye devam ediyor. Yeni tarihî sözlükleri hızla dijitalleştiriyor ve içeriklerini LexiQamus üzerinden aranabilir hale getiriyoruz. Dijitalleştirme çalışmaları tamamlanan yeni sözlükler süreç içinde platforma eklenecektir.

Back to top